X
تبلیغات
بانک مطالب گوناگون - ضرورت و اهميت كتاب خواني براي كودكان
 
بانک مطالب گوناگون
 
 
حامد نصیری
 

ضرورت و اهميت كتاب خواني براي كودكان آي قصه قصه...


 

لذت شنيدن قصه ها و مطالب خوب، كم تر از لذت خواندن آن ها نيست! اين مسئله به ويژه براي كودكان پيش دبستاني از اهميتي ويژه برخوردار است. زيرا قصه خواني براي آنان، زمينه هاي علاقه مند شدن آن ها به كتاب خواني را فراهم مي سازد.
    به همين سبب، در اين جا نگاهي گذرا بر اهميت و فايده هاي خواندن كتاب به ويژه پيش از خواب، براي كودكان داريم:
    - خواندن قصه و حكايت از روي كتاب براي كودكان، آنان را از همان دوران كودكي به خواندن كتاب ترغيب مي كند.
    - خواندن كتاب با صداي بلند براي بچه ها، زمينه هاي موفقيت بيش تر آنان را در مدرسه ايجاد مي كند.
    - اين كار، كم كم كودكان را برمي انگيزاند كه خودشان كتاب بخوانند.
    - كتاب خواني، پايه هاي دانش و آگاهي را از كودكي براي بچه ها بنيان مي گذارد.
    - خواندن كتاب با صداي بلند، اعتماد به نفس را در وجود كودكان پرورش داده و به آنان جرات و توان ابراز وجود و طرح نظرات خويش را مي دهد.
    - اين كار، به رشد و تصحيح قدرت گويايي بچه ها مدد مي رساند.
    - گوش دادن و لب خواني كودك به هنگام قصه گويي بزرگسالان براي آنان، سبب مي شود كه آن ها تنهايي وگوشه گيري را فراموش كرده و دقت بيشتري پيدا كنند.
    - قصه ها، جنبه هاي تخيلي و مهارتي انديشه و رفتار كودكان را تقويت مي كنند.
    - كتاب خواني براي بچه ها، تمريني براي كسب مهارت هاي اجتماعي، تعامل و گفت وگو با ديگران و نيز تمرين و تجربه اي براي خوب گوش دادن به شمار مي رود.
    - قصه خواني، گنجينه هاي واژگاني كودكان را پربار كرده و آنان را براي خواندن و نوشتن بهتر آماده مي سازد.
    - گوش دادن به قصه براي كودك تمريني براي گفت وگو و احترام گذاشتن به ديگران نيز تلقي مي شود.
    - هرگاه به هنگام قصه خواني و قصه گويي، بدون تكيه بر قصه كتاب، كودك را به مشاركت در ادامه دادن به قصه ترغيب كنيم، تعبيرها، اشاره ها، شخصيت پردازي ها و استفاده از واژه هايي كه او براي بيان مقصود خود برمي گزيند، سبب تقويت تخيل و نيروي ابتكار در وجود كودك مي شود.
    - فضاي ايجاد شده به هنگام قصه خواني، حس امنيت، دوستي و لذت دانستن و فهميدن را در كودك به وجود آورده يا تقويت مي كند.
    البته بايد توجه داشت كه گزينش قصه خوب و مناسب با توجه به سن كودكان هم از اهميت ويژه اي برخوردار است.
    براي بچه هاي پيش دبستاني، قصه هاي كوتاهي درباره حيوانات و كودكان و يا قصه هاي فكاهي و خنده دار، مناسب است.
    كودكان شش تا ده ساله معمولاً به افسانه ها و شخصيت هاي عجيب و غريب يا متفاوت و غيرمعمول، علاقه نشان مي دهند.
    كودكان ده تا دوازده ساله هم قصه هاي واقعي و قصه هايي را كه داراي شخصيت هاي مثبت و برجسته و پويا هستند دوست مي دارند.
    براي بچه هاي بزرگ تر مي توان قصه هاي دنباله دار را در نشست هاي گوناگون بيان كرد، اما براي كوچك ترها حتماً بايد از قصه هاي كوتاه بهره گرفت تا خسته نشوند و به خوبي بتوانند پيام قصه را دريابند.
    بنابراين ضرورت و اهميت دارد كه پدران، مادران و مربيان كودكان براي علاقه مند كردن آنان به مطالعه و نيز به منظور رشد و پرورش فكري و تقويت مهارت هاي زندگي، قصه گويي و كتاب خواني براي بچه ها را يكي از اولويت هاي كاري خود بدانند و از اين امكان آسان و در عين حال با اهميت، بيشتر بهره بگيرند.
چند راه کار برای ایجاد عادت به مطالعه در کودکان
• تاريخ: سه شنبه 2 آذر 1389
• 
      

 

کودک و مطالعه
  
علم و دانایی از جاذبه هایی می باشند که انسان را حتی در کودکی به سوی خود می کشاند و آشنا کردن کودکان با دنیای کتاب و کتابخوانی یکی از اصول آموزشی و تربیتی است که منجر به رشد فکری و روحی آنان می شود.
  
در عصر حاضر بیشترین زمان کودکان با فعالیت های بعد از مدرسه، تکالیف مدرسه و ... پر می شود این در حالی است که تلویزیون و بازی های کامپیوتری نیز زمان زیادی از کودکان را پر می کند اما این دلیل بر عدم توجه به مطالعه و اهمیت آن نباید باشد و ما باید سعی کنیم ادبیات را برای کودک سرگرم کننده و جذاب کنیم.
  
اهمیت عادت به مطالعه در کودکان به این سبب است که ممکن است داشتن یا نداشتن عادت به مطالعه، مسیر زندگی کودکان را عوض کند و تأثیر مثبت یا منفی بر زندگی آنها بگذارد.
  
همچنین مطالعه یکی از راه های تقویت روحیه دینی کودکان و نوجوانان است.
  
در این مقاله ما ابتدا به این مطلب که با هر کودک در سنین متفاوت چطور رفتار کنیم و سپس به برخی دلایل عدم گسترش یافتن کتاب خوانی و عواملی که در کیفیت و کمیت مطالعه موثرند می پردازیم و در آخر با ارائه چند راه کار برای ایجاد عادت به مطالعه در کودکان به مطلب خود پایان می بخشیم که برخی از آنها عبارتند از:
  
1- موقع خواب برای کودکانتان داستان بخوانید حتی اگر هر شب فرصت نکردید.
  
2- در طول روز برای کودک نوار قصه بگذارید.
  
3- از سنین پایین سعی کنید که در مناسبت های ارزشمند به بچه ها کتاب هدیه کنید و به این شیوه آنها کم
کم می آموزنند که کتاب هدیه ای ارزشمند است.
  
مطالعه راهی برای تقویت روحیه دینی کودکان و نوجوانان است و گاهی والدین به دلیل ناآگاهی و درک نادرستی که از مسائل دینی و مذهبی دارند، نمی توانند راهنمای خوبی برای کودکان و نوجوانان باشند.
  
بنابراین ممکن است در آموزش این گونه مسائل دچار اشتباه شوند یا هرگز فرصت مناسبی برای آموزش این مسائل نیابند.
  
البته انتخاب کتاب های مناسب و چگونگی مطالعه و برداشت کودک از مطالب آنها از حساسیت خاصی برخوردار است و به راهنمایی افراد آگاه نیاز دارد.
  
بچه ها دوست دارند یک قصه را بارها بشنوند تا تمام جزییات آن را بشناسند و احساس کنند که با آن آشنا هستند.
  
هنگام خواندن قصه گهگاه کلام خود را قطع کنید و از فرزندانتان درباره قصه چیزهایی بپرسید.
  
برخی دلایل گسترش نیافتن مطالعه در بین کودکان
  
1- نبود جایگاه خوب و مناسب برای کتاب،
  
2- نبود وقت و انرژی و برنامه ویژه برای مطالعه،
  
3- بی توجهی به علایق کودکان
  
4- بی توجهی به کتاب و کتاب خوانی در مدارس.
  
عواملی که در کیفیت و کمیت مطالعه موثرند؟
  
1- والدین و خانواده: هر چه قدر خانواده به مطالعه اهمیت دهد کودک نیز به همان میزان به آن اهمیت می دهد و مانند سایر رفتار از والدین خود پیروی می کند.
  
2- معلم و مدرسه: هر چه قدر معلم و مدرسه به مطالعه آزاد اهمیت دهد ارتباط کودک با مطالعه بیشتر خواهد شد.
  
3- وجود و غنی بودن کتابخانه ها در منزل و مدرسه: اگر در مدرسه یا منزل کتاب خانه مناسبی وجود داشته باشد.کودک نیز کم کم به سمت کتاب ها جلب خواهد شد.
  
4- فرصت کتاب خواندن و داشتن محیط مساعد: کودک با داشتن محیط مساعد به مطالعه تشویق خواهد شد.
  
5- وضعیت عمومی کتابخانه های آزاد: کتابخانه های آزاد با داشتن کتاب های متنوع و جذاب و جدید می توانند افراد را به مطالعه ترغیب نمایند.
  
6- وسایل ارتباط جمعی : این گروه با بیان اهمیت مطالعه می توانند افراد را به مطالعه ترغیب نمایند.
  
کتاب خواندن قبل از خواب، راه خوبی برای دل کندن از بازی های حرکتی و جست و خیز و پذیرش زمان استراحت و خواب است.
  
در چه دوره ای از رشد و چگونه کودکان را به مطالعه ترغیب کنیم؟
  
نوزادان و اطفال
  
الف- در مواقع مختلف، مثلا مواقع عوض کردن پوشک، حمام کردن، غذا دادن یا بازی کردن با او حرف بزنید و برایش شعر و ترانه بخوانید.
  
ب- کتاب و کارت های آموزشی عکس دار با رنگ های روشن به او نشان دهید یادتان باشد که در این سن کودک احتمالا از نگاه کردن، انداختن و جویدن کتاب ها بیشتر از مطالعه لذت می برد. (بهتر است به جای کتاب های کاغذی معمولی از کتاب های پارچه ای یا پلاستیکی- کتاب حمام- که مخصوص بچه های کوچک تهیه شده و در بازار موجود است استفاده کنید)
  
ج- برای افزایش دامنه ی لغات، کودک هنگام تماشای کتاب ها از او سوال بپرسید مثلا بپرسید:
  
« این چیه؟»
  
یا:
  
«خرسه کجاست؟»
  
د- کلمات روی تابلوها را در اماکن مختلف مثل پارک، باغ وحش، یا حتی در حین پیاده روی یا ماشین سواری به او نشان دهید.
  
هـ- از زمانی که متوجه می شوید بچه به حروف روی اسباب بازی ها دقت می کند، نام حروف را به او بگویید.
  
کلمات را بلند بخوانید و معنی آن ها را برایش توضیح دهید.
  
کودکان نوپا
 
کودکان نوپا، کتاب های خاص خود را دارند این کودکان به کتاب های حاوی مسائل روزمره زندگی توجه بیشتری دارند و در این سن وقتی برای کودک کتاب می خوانید کلمات را با انگشتان دنبال کنید به این حالت به او نشان می دهید که از کدام طرف کلمات نوشته می شوند.
  
الف- کتاب خواندن قبل از خواب، راه خوبی برای دل کندن از بازی های حرکتی و جست و خیز و پذیرش زمان استراحت و خواب است.
  
کودکان نوپا ممکن است از شما بخواهند بارها و بارها داستان مورد علاقه شان را برای شان بخوانید.
  
آن ها ممکن است کلمات و تصاویر را به هم مرتبط کنند و اگر شما هنگام کتاب خواندن مکث کنید خودشان جای خالی کلمات را پر کنند.
  
ب- بگذارید کودکان همراه با شما لیست خرید بنویسند ممکن است آن ها بخواهند مرتب کردن و شمارش پول ها را در دست شما ببینند و انجام سایر کارهای خرید روزانه را تقبل کنند.
  
ج- گردش های کوتاه به محل های جدید داشته باشید و درباره ی آن چه در اطرافتان می گذرد با کودک صحبت کنید.
  
اگر امکان دارد در مورد رویدادهای مشابه، قبل و بعد از گردش مطالعه کنید.
  
د- برای بچه ها یادداشت و نامه بنویسید و روی در یخچال بچسبانید! نام ها و کلمه ها را برای شان هجی کنید تا آرام آرام با آن ها آشنا شوند.»
  
کودک 10- 5 ساله
  
الف) به مطالعه قبل از خواب ادامه دهید.
  
ب) حتی اگر او خواندن را آموخته است با برنامه منظم به کتابخانه بروید. این کار باعث می شود که کتاب بخشی از برنامه کودک شود.
  
ج- بازی با کلمات و جمله سازی را به آنها یاد دهید.
  
چندپیشنهاد که بتوان کودک را به مطالعه ترغیب کرد:
  
1) موقع خواب، برای کودکانتان داستان بخوانید، حتی اگر هر شب فرصت این کار را پیدا نمی کنید، هر زمانی که فرصت داشتید این کار را انجام دهید.
  
مطالعه کتاب های دینی به کودک و نوجوان کمک می کند تا به درک صحیحی از این مسائل دست یابد و پیش از آن که دیر شود به رشد و شکوفایی برسد.
  
2) در طول روز برای کودک نوار قصه بگذارید و به او اجازه دهید که از طریق نوار با قصه همراه شود.
  
3) از سنین پایین به بچه ها وسائل نوشتن بدهید مداد کاغذ و مداد رنگی در اختیارشان بگذارید تا روی کاغذ هر چه دلشان می خواهد بکشند، آن ها به این تجربه اولیه برای نوشتن نیاز دارند.
  
این کار را می توانید با یک وایت برد(WHITE BOARD) یا تخته سیاه کوچک انجام دهید.
  
حتی می توانید درباره چیزهایی که کودک می نویسد یا نقاشی می کند از او سوال کنید تا ذهنش نسبت
به کاری که انجام می دهد فعال باشد.
 
4) یک داستان را بارها و بارها برای فرزندانتان بخوانید یا تعریف کنید.
  
بچه ها دوست دارند یک قصه را بارها بشنوند تا تمام جزییات آن را بشناسند و احساس کنند که با آن آشنا هستند.
  
هنگام خواندن قصه گهگاه کلام خود را قطع کنید و از فرزندانتان درباره قصه چیزهایی بپرسید.
  
5) وقتی کودک به تماشای تلویزیون می نشیند، شما هم توجه داشته باشید که چه برنامه ای را می بیند تا بعدها درباره آن با او صحبت کنید حتی ممکن است کودک سوالی در باره برنامه ای که دیده است داشته باشد.
  
به او فرصت دهید که پرسش هایش را با شما درمیان بگذارد.
  
6) اگر کودکتان در موردی، رفتاری نامناسب و پرخاشگرانه نشان داد، کتاب داستانی با همان موضوع یا موضوع های مشابه (درباره نافرمانی های کودکان) پیدا کنید.
  
و نظرش را درباره شخصیت اصلی قصه جویا شوید.
  
7) کتاب خواندن قدرت تخیل را بالا می برد.
  
کودکان در بازی های و نقاشی های خود نسبت به آنچه در قصه شنیده اند، واکنش نشان می دهند.
  
شما می توانید با این شیوه خلاقیت آنها را پرورش دهید.
  
  نتیجه گیری
 
اهمیت عادت به مطالعه کودکان زمانی آشکار می شود که به مدرسه می روند.
  
عدم موفقیت کودک در تحصیل باعث کم شدن عزت نفس و حرمت خود در مقابل دیگران می شود و در نتیجه بر تمام فعایت های زندگی کودکان تاثیر منفی خواهد داشت.
 
  
 فواید مطالعه و کتابخوانی در کودکان و نوجوانان
حضرت علی علیه السلام میفرماید:“هرآن کس که با کتاب آرامش یابد،راحتی وآسایش از او سلب نمی گردد.”
چرا کودکان و نوجوانان باید مطالعه کنند؟
حضرت علی علیه السلام میفرماید:“هرآن کس که با کتاب آرامش یابد،راحتی وآسایش از او سلب نمی گردد.”
انسان موجودی کمال گراست وبا سکون وسکوت سازگاری ندارد. او همیشه به دنبال راهی است که یک قدم پیش گذارد و گرهای از مشکلات خود بگشاید. بنابراین او برای پیشرفت در عرصه های زندگی،احتیاج به شناخت نسبتا کاملی از خود و جامعه دارد وباید با گذشته وآینده ارتباط برقرار کند.
آیین مقدس اسلام ،فراگیری علم ودانش را عاملی برای رشد،پویایی و تعالی جامعه برشمرده است.از پیامبر عظیم الشان اسلام نیز روایت شده است: “هرکس در جستجوی دنیاست،باید دانش فرا گیرد و هرکس به آخرت دل بسته است،باید از علم بهره گیردو هرکس دنیا وآخرت هردو را میخواهد، باز هم گریزی از دانش آموزی ندارد.”ودر جای دیگر میفرماید:“اگر روزی بر من بگذرد که در آن روز به علم ودانش من افزوده نشود،آنروز ، روز مبارکی نیست.”
با کتابخوب است که انسان شناخته می شود،رشد می کندوبرای حرکت آماده می شود.
 عادت به مطالعه و تاثیر آن در کودکی ونوجوانی پایدار است.
بسیاری از دانشمندان وروانشناسان معتقدند که اساس وزیربنای شخصیت انسان در سالهای اول زندگی پایه گذاری می شود و آموخته های این دوران،تاثیر عمیقی بر آینده ی زندگی فرد دارد.بنابراین اگر مطالب خواندنی مفید و سازنده در اختیار کودکان و نوجوانان قرار گیردو آنها از همان سنین کودکی به مطالعه عادت کنند،راه و رسم زندگی را خواهند آموخت و تحت تاثیر داستانها و کتابهای آموزنده،به رشد و تعالی خواهند رسید ودر آینده نیز برای حل مشکلات خود از کتاب کمک خواهند گرفت.حضرت علی(ع) می فرمایند:“بهترین چیزی که نوجوانان باید یاد بگیرند سلسله کارهایی است که به هنگام بزرگسالی به آن نیازمند خواهند بود.”
آدمی برای داشتن یک زندگی سعادتمند،نیازمند بینش وآگاهی است و آموخته های دوران کودکی و نوجوانی،مقدمه ای برای زندگی فرد است.کودکان راه زندگی سعادتمندانه فردا را امروز باید بیاموزند و در این مسیر،کتابخوانی، چون چراغی فراراه آنهاست.
 مطالعه ،راهی برای تقویت روحیه دینی کودکان و نوجوانان است.
گاهی والدین به دلیل ناآگاهی و درک نادرستی که از مسائل دینی و مذهبی دارند،نمی توانند راهنمای خوبی برای کودکان و نوجوانان باشند.بنابر این ممکن است در آموزش این گونه مسائل دچار اشتباه شوند یا هرگز فرصت مناسبی برای آموزش این مسائل نیابند.مطالعه کتابهای دینی به کودک و نوجوان کمک می کند تا به درک صحیحی از این مسائل دست یابد و پیش از آن که دیر شود به رشد و شکوفایی برسد.البته انتخاب کتابهای مناسب و چگونگی مطالعه و برداشت کودک از مطالب آنها از حساسیت خاصی برخوردار است و به راهنمایی افراد آگاه نیاز دارد.
مطالعه ی صحیح زمینه ساز تفکر و خلاقیت کودکان و نوجوانان است
خواندن کتابها و داستانهای مختلف موجب شکل گیری ارزشهای گوناگون در ذهن کودک می شود،حساسیت اورا رشد می دهد و احترام به دیگران در او شکل می گیرد.رضایتی که کودک از مطالعه به دست می آورد او را متکی به خود بار خواهد آورد.سؤالاتی که بر اثر مطالعه برای کودک مطرح می شود و مقایسه هایی که او بین مسائل مختلف می کند، در مجموع موجب می شود که او فردی خلاق بار بیاید.
با بهره گیری از تخیل که ضرورت اساسی خلاقیت است دنیایی بزرگ و پهناور در مقابل چشمان کودک گشوده می شود و او قادر است آزادانه خیال پردازی کند.کودک در این شرایط هرگز خود را محدود ومحبوس در حصار واقعیتها و امور مشهود نمی بیند.
 مطالعه باعث پیشرفت تحصیلی است.
مطالعه غیر درسی،باعث بالا رفتن سطح فکر و فعال شدن ذهن کودکان و نوجوانان است.وقتی سطح فکر دانش آموزی بالا رفت و ذهن او فعال شد،امکان فراگیری درسهای مدرسه برایش بهتر فراهم می شود.یعنی ذهن او آمادگی بیشتری را برای یادگیری ریاضی،ادبیات،تاریخ و… خواهد داشت و این مطلبی است که تجربه آن را بارها ثابت کرده است.
دانش آموزی که همگام با مطالعه درسی،به طور جدی به مطالعه کتابهای غیر درسی نیز می پردازد،بدین وسیله:
 دارای سطح فکرو اندیشهای وسیع می شود.
 ذهنش برای فراگیری فعالتر می شود.
 گنجینهی لغاتش کاملتر می شود.
افقهای جدیدی پیش رویش باز می گردد.
 آمادگیش برای یادگیری درسهای مدرسه بیشتر میشود.
 به صورت جدیدتر وقویتر در راه کسب علم گام برمی دارد.
کتابخوانی راهی برای شناخت الگوهاست.
کودکان و نوجوانان برای موفقیت در زندگی،به الگوهای رفتاری نیازمندند.وجود حس همانند سازی در کودکان و نوجوانان و نیاز آنها به الگوهای رفتاری،ایجاب می کند که به الگوهای شایسته ای دسترسی داشته باشند تا بدین وسیله شخصیت و رفتار خود را تشکیل دهند.الگوهایی که به وسیله ی کتاب معرفی می شوند،نقش مهمی را در شکل دادن به شخصیت کودکان و نوجوانان ایفا می کنند.به لحاظ تاثیری که الگوهای برجسته ی اخلاقی در شخصیت نوجوانان و جوانان دارد،مطالعه ی زندگینامه ی بزرگان و مشاهیر و فرزانگان میتواند بسیار مؤثر واقع شود.
 آیا عادت به مطالعه امری اکتسابی است؟
عده ای از والدین و مربیان تصور می کنند که عادت به مطالعه امری ذاتی و خصلتی است که تنها بعضی از افراد به دلیل کنجکاوی،علاقه و…به آن روی می آورند و دیگران نمی توانند اهل مطالعه باشند و شاید به همین دلیل،هیچ گونه تلاشی برای ایجاد عادت به مطالعه در فرزندان خود انجام نمی دهند.
پژوهشهای اخیر در زمینه ی تعلیم و تربیت ثابت کرده است که عادت به مطالعه یک امر اکتسابی است.یعنی همان طور که یک کودک،خواندن و نوشتن را یاد می گیرد،می تواند مطالعه را هم بیاموزد.پس باید روش مطالعه را به او آموخت و او را به خواندن عادت داد
.
اگر به نظر می رسد فرزند شما گاهی برای یافتن و به کار بردن واژه‌ها درمانده شده است، بدانید دلیلی دارد. مهارت‌های زبانی درکودکان دچار بیش فعالی یا اختلال كمبود توجه، غالباً کندتر از هم‌سن‌و‌ سالانشان پیش می‌رود. کودکان دچار (اختلال کمبود توجه) در فهمیدن آنچه می‌شنوند، کند هستند.
و برای سازمان دادن به اندیشه‌هایشان و ساختن جمله‌ها به زمان بیشتری نیاز دارند. این قضیه، پاسخ دادن سریع به پرسش آموزگار را حتی زمانی که پاسخ را می‌دانند، برای آنان مشکل می‌سازد. بیان نوشتاری برای‌شان چالشی باز بزرگتر است. آفرینش ایده‌ها، بازیابی خاطرات، به کارگیری قوانین دیکته و دستور زبان و تکالیفی از این دست، ممکن است کودکان دچار بیش فعالی یا اختلال كمبود توجه را از کامل کردن کار کلاسی و امتحان‌ها در زمان مقرر باز دارد. وجود مشکل در مهارت های ظریف حرکتی نیز ممکن است عمل نوشتن را کند سازد و تمرکز لازم برای انتقال اندیشه‌ به کاغذ را دچار اختلال کند. درمان زود هنگام برای کودکان دارای مشکلات زبانی ضروری است. اگر فکر می‌کنید مشکلی هست، کاری کنید کودک شما ارزیابی شود و در صورت نیاز برای گفتار درمانی او اقدام شود. راهکارهای زیر نیز می‌توانند مفید باشند.
• راه حل ها در کلاس
 بی شتاب صحبت کنید و اطلاعات را در واحدهای کوچک ارائه دهید. دادن میزان زیادی اطلاعات در یک لحظه، سبب می‌شود این گروه از کودکان از درک مطلب عقب بمانند. ممکن است شما درسی را به پایان برسانید و او هنوز در حال دست و پنجه نرم کردن با مطالب دقایق اولیه‌ باشد.
 کاری کنید ترس این گروه از کودکان، از بیان شفاهی بریزد و آن‌ها را به شرکت در فعالیت‌های کلاسی تشویق کنید. کودک را مطمئن سازید که هرگز او را با پرسیدن سؤالی که پاسخش را نمی‌داند، در تنگنا قرار نخواهید داد.
وقتی دستش را بلند می‌کند، هر چقدر لازم است به او زمان بدهید و اگر لازم شد، با سؤال‌های كمكی یاریش كنید.
رویکرد دیگر این است که بین پرسیدن سؤال از دانش‌آموزان و پاسخ دادن آن‌ها، زمانی مکث کنید. مثلاً ممکن است از دانش‌آموزان بپرسید که سه دلیل انقلاب آمریکا چه بود. یک دقیقه صبر کنید، سپس یک دلیل را از کودک دچار بیش فعالی یا اختلال كمبود توجه بپرسید. این کار به او اجازه می‌دهد فکر کند و اولین نفری باشد که جواب می‌دهد.
  به دانش آموزان دچار مشکل در بیان شفاهی، اجازه دهید به پرسش‌ها به شکل کتبی پاسخ دهند. با این تکنیک فرصت بیشتری نیز برای تنظیم پاسخ در اختیارشان می‌گذارید.
 ترتیبی بدهید تا دانش‌آموزی که كند می‌نویسد از یادداشت‌های کلاسی دوستش استفاده کند، یا فهرستی از نکات مهم درس برایش تهیه کنید. کودک دچار بیش فعالی یا اختلال كمبود توجه ممکن است نتواند همزمان هم گوش دهد و هم بنویسد.
  فشار زمانی را با کوتاه کردن تکالیف و امتحانات نوشتاری کاهش دهید. مثلاً اگر آزمونی شش سؤال نوشتاری دارد، می توانید از دانش آموزان دارای بیش فعالی بخواهید که فقط به سه سؤال پاسخ دهند. اگر تمام سؤالات باید پاسخ داده شوند، مثلاً در امتحانات سراسری، به آن‌ها وقت اضافی بدهید. در پروژه‌های طولانی مدت، برای دانش آموزان بیش فعال زمان بیشتری در نظر بگیرید.
 به خاطر دست خط بد یا اشکالات دستوری نمره کم نکنید. مگر این که تکلیفی اختصاصاً این مهارت‌ها را بسنجد. اگر کودکی برای به یاد سپاری و ارتباط برقرار کردن سخت تلاش می‌کند، بهتر است اجازه دهیم برخی چیزها نادیده گرفته شوند.
اگر دست خط دانش آموزی فوق‌العاده بد است، پیشنهاد یک ارزیابی اختلال در یادگیری را بدهید. کودکی با مشکل نوشتارپریشی حروف را با اندازه و شکل‌های نامتعارف می‌نویسد، واژه‌ها یا حروف را نیمه‌کاره رها می‌کند، و مدادش را به شكل نامناسبی به دست می گیرد. او را به بخش آموزش‌ استثنایی مدرسه ارجاع دهید یا از والدین کودک بخواهید با یک درمانگر حرفه‌ای، متخصص اعصاب و روان، یا متخصص اعصاب اطفال مشاوره كنند.
  به دانش آموزان نشان دهید چگونه افکارشان را پیش از نوشتن به صورت نقشه سازمان دهند. در یک «نقشه ی ذهنی»، یک تصویر یا لغت که نماینده ی ایده ی اصلی است، درون یک دایره در وسط صفحه قرار می گیرد. ایده های مرتبط بر روی خط هایی که از ایده ی اصلی منشعب می شوند، قرار می گیرند. راه کار «پرسش از خود» را در هنگام نوشتن، آموزش دهید. تا دانش آموز بتواند بر روی مسائلی مثل اینکه در حال نوشتن برای چه کسی است، سعی دارد چه بگوید، و آیا افکارش را واضح بیان کرده است یا نه، تمرکز نماید.
  اجازه دهید دانش آموزان از نقاط قوت برای نمایش دادن معلومات کمک بگیرند. کودکی که در بیان شفاهی مشکل دارد ممکن است در نوشتن یا ساختن یک ابزار بی نظیر باشد. دانش آموزی که مشکل نوشتاری دارد ممکن است ترجیح دهد تا یک پوستر بسازد یا گزارشی شفاهی یا یک ارائه ی نمایشی بدهد.
• در خانه
خانه ی خود را به محیطی تبدیل کنید که در آن کودک شما احساس ایمنی کند. اگر او آهسته صحبت می کند، صبور باشید؛ اگر گیر می کند، لغاتی برای کمک به او که راه بیفتد ارائه دهید. اگر او از اطلاعات برداشت اشتباهی می کند یا از لغات اشتباه برداشت می کند، اجازه ندهید خواهر و برادرهایش مسخره اش کنند.
 کتاب، فیلم، بازی، و نرم افزار کامپیوتری باعث پدید آمدن ایده های جدید می شوند. این ها را با فرزندتان کشف کنید و دیدگاه هایش را جویا شوید.
 فرصت هایی برای کودکتان ایجاد کنید تا در بحث شرکت کند. موضوعاتی را برای گفتگوی زمان شام معرفی کنید، نشست های خانوادگی برگزار کنید، و از حوادث گذشته یاد کنید.
 کودکتان را با دوستان، فامیل و دیگر افرادی که او می تواند با آن ها مهارت های ارتباطی را تمرین نماید، احاطه کنید.
به او پیشنهاد کمک در تکالیف دهید. هنگامی که کودکتان به سؤالات به صورت شفاهی پاسخ می دهد، آن ها را بنویسید یا تایپ کنید.
برگردان:
الهه زهره وندی

پژوهش‌ها این باور را تأیید می‌کنند که کودکان و نوجوانان هرچه بیشتر بخوانند، مهارت بیشتری در خواندن‌ به دست می آورند و بیشتر لذت می‌برند.
متأسفانه، خلاف این موضوع نیز درست است: بچه‌ها هر اندازه کمتر کتاب بخوانند، مهارت‌های خواندن در آن‌ها کاهش می‌یابد و خواندن برای‌شان کاری رنج آور می‌شود و کم کم از آن دوری می‌کنند.
آیا برای تشویق فرزندان به خواندن می‌توان کاری انجام داد؟ نخست بهتر است سبب بی‌علاقگی فرزندتان را به خواندن دریابید. این شناخت به شما کمک می‌کند راه یا راه هایی را برای تشویق فرزندتان بیابید تا بتواند لذت مطالعه را کشف کند. چرا برخی کودکان و نوجوانان از خواندن گریزان هستند؟ شاید این جمله‌ها به گوش تان آشنا باشد. این‌ جمله ها بهانه‌هایی هستند که کم و بیش بچه‌ها برای مطالعه نکردن می‌گویند. مطالعه کسل کننده است. اگر کودکان و نوجوانان درباره‌ی تکالیف خواندنی آموزشگاه‌شان چنین باوری داشته باشند، دلسرد نشوید، می‌توانید آن‌ها را به خواندن مطالبی که به آن علاقه‌‌مند هستند، تشویق کنید.
وقت مطالعه ندارم. سر بچه‌ها بسیار شلوغ است. آموزشگاه، دوستان، ورزش، تکالیف درسی، تلویزیون و کارهای دیگری که همه ی وقت آن‌ها را پر می‌کنند. به برخی بچه‌ها باید کمک کرد تا در برنامه ریزی روزانه‌شان جایی هم برای خواندن کتاب بگنجانند. مطالعه خیلی سخته! برای برخی از بچه‌ها، خواندن کاری سخت، کُند و رنج آوراست. اگر برای فرزندتان خواندن دشوار است، با آموزگار او مشورت کنید و بپرسید: چگونه می‌توانید کتاب‌ها و مواد آموزشی جالب و مناسب که در اندازه توانایی‌های فرزندتان باشد را برای بهتر شدن خواندن او تهیه کنید.
برخی از کودکان و نوجوانان ارزش خواندن را درنمی یابند و نمی دانند خواندن تا چه اندازه برای زندگی‌شان لازم است. پدر و مادرها می‌توانند برای فرزندان‌شان مواد خواندنی‌ای فراهم کنند که در پیوند واقعی با زندگی آن‌ها باشد.
مطالعه با حال نیست! کتاب خواندن برخی کودکان و نوجوانان را عصبی می‌کند، به ویژه آن‌هایی که در خواندن دچار مشکل هستند. تأکید و فشار آموزشگاه‌ها و خانواده‌ها به خواندن برای آمادگی در امتحان‌ها، حتی بچه‌هایی را که مهارت در خواندن دارند، وا می‌دارد خواندن را یک وظیفه ببینند. پسندیده است برای خواندن به بچه ها فشار نیاورید تا بتوانند از خواندن لذت ببرند. اگر در خانواده‌ی شما کسی اختلال خواندن دارد، ممکن است فرزند شما نیز گرفتار این مشکل بشود. اگر چنین فکر می کنید، با یک آموزگار خواندن مشورت کنید. یک آزمون، اختلال فرزند شما را در خواندن آشکار می‌کند و آموزشگاه را آگاه می‌کند که این کودک به آموزش ویژه نیاز دارد.
راهکارهای بی‌فایده از گفته‌ها و تجربه‌های پدران و مادران چنین برمی‌آید که راهکارهای زیر، تنها مقاومت کودکان را در برابر خواندن افزایش می‌دهد:
• نق زدن. از سخنرانی درباره‌ی ارزشمندی خواندن دست بردارید و برای وادار کردن کودکان و نوجوانان به این کنش پافشاری نکنید. زیرا تنها سود این کار، سرکشی فرزندتان است.
• باج دادن. اگرچه جایزه دادن به کودک و نوجوانی که می کوشد بیشتر و بهتر بخواند کار پسندیده ای است، اما لازم نیست او برای هر کتابی که ‌‌می‌خواند، جایزه بگیرد. شما می توانید همراه با سپاسگزاری از کودک و نوجوان، کتاب یا نشریه دیگری که خود او برگزیده، به او بدهید. این تشویق می‌تواند در مناسبت‌های ویژه، جوایز ویژه‌تری هم باشد، اما دقت کنید این کار دیر به دیرتر انجام شود تا کودک یا نوجوان ‌تان دریابد خواندن کتاب، به خودی خود جایزه‌ای ارزشمند است.
• داوری درباره‌ی عملکرد کودک و نوجوان. مطالعه کودک و نوجوان در آموزشگاه را از خواندن با هدف تفریح جدا کنید. همین که به کودکتان کمک کنید از خواندن لذت ببرد، هدف و کار بسیار ارزشمندی است.
• توجه به سلیقه‌ و گزینش کودک و نوجوان تان. خواندن هر مطلبی بهتر از هیچ نخواندن است. اگر بر این باورهستید که کودک یا نوجوان تان کتاب‌های آسان یا سطحی را برای خواندن گزینش می‌کند و این کار شما را مأیوس می‌سازد، یأس‌تان را پنهان کنید. خواندن در هر سطحی که باشد، فعالیتی خوب و ارزشمند است. خواندن موفقیت آمیز سبب رشد اعتماد به نفس در گستره مهارت های مطالعه می‌شود. اگر شما و فرزند کودک یا نوجوان تان اختلاف سلیقه‌ ساده ای دارید، پسندیده است به سلیقه‌ی وی احترام بگذارید.
• تعیین هدف‌های غیر واقع بینانه. به جای توقع‌های بزرگ و بنیادی در گستره عادت های مطالعه‌ی کودک و نوجوان تان، در پی نشانه‌های کوچک پیشرفت باشید. از یک کتاب خوان تنبل نخواهید کتابی را یک شبه بخواند.
• بزرگنمایی. مطالعه کتاب را به مسابقه تبدیل نکنید. ممکن است کودکان و نوجوانان هنگامی که تحت فشار باشند، تنها برای خوش آمدن پدر و مادر‌شان کتاب بخوانند، یا پیوسته از خواندن روگردان باشند و فرار کنند.
برگردان:
محمد جواد فرشچی

بسمه تعالی
اللهم اخرجنی من ظلمات الوهم و اکرمنی به نورالفهم
خدایا، مرا از تاریکی های وهم و گمان بیرون آر و به نور آگاهی و فهم گرامی دار.
اللهم افتح علینا ابواب رحمتک وانشر علینا خزائن علومک به رحمتک یا ارحم الراحمین.
خدایا، درهای رحمتت را به روی ما بگشا و گنجینه های دانش هایت را بر ما بگستران.[1]
هل یستوی الذین یعلمون و الذین لایعلمون
آیا کسانی که می دانند و کسانی که نمی دانند یکسانند؟[2]


1ـ مقدمه
در عصر ما ذکر این نکته که چه حد کتاب و کتابخوانی موجب رشد ذهنی و اخلاقی، فرهنگی، اجتماعی و عقلانی آدمی است ضرورتی ندارد، زیرا همه می دانند که کتاب های مفید و سودمند یکی از بهترین ابزار رساندن پیام و انتقال فرهنگ و تمدن بشری از نسلی به نسل دیگر است.
گسترش فرهنگ مکتوب و ترویج کتاب و کتابخوانی و جذب دانش آموزان یکی از اساسی ترین و مناسب ترین اقدام در جهت توسعه، رشد و تعمیق فرهنگ خودی و مقابله با تهاجم فرهنگی بیگانه است. بررسی وضعیت تاریخی، اجتماعی و فرهنگی کشور نشان می دهد که کتاب از دیر زمان حافظ و احیاء کننده تفکر و اندیشه های متعالی سرزمین اسلامی ما و منبع عظیمی جهت سیراب نمودن عطش طالبان علم و اندیشه و حقیقت بوده است. پس اگر کتاب به گونه ای شایسته در اختیار دانش آموزان قرار گیرد و خوانده شود و برداشتهای مناسب از آن صورت گیرد موید تفکرات و قوت دهنده تعقل و یار حکمت است.
علمای تعلیم و تربیت را عقیده بر آن است که نقش مدرسه آن نیست که نوارهای ضبط صوت تولید کند بلکه بزرگترین وظیفه آموزشگاه پرورش و توسعه قدرت تفکر و خلاقیت و توانائیها و مهارتهای یادگیری در دانش آموزان است.
مقام معظم رهبری در مقدمه کتاب گران سنگ «کتاب و کتاب خوانی در آیینه رهنمودهای مقام معظم رهبری» آمده است: کتاب، همچون خورشید، فضای زندگی ما را روشن می کند و به همگان نور و شور و گرمای زندگی می بخشد. کتاب، مثل باران بر سرزمین دل های یاران می بارد و گل و میوه اندیشه ها و کردارها را رونق و زیبائی و طراوت می دهد. کتاب نقشی به مانند پرندگان به آدمی ارزانی می دارد و او را برای اوج و بال کشیدن و پرواز آماده می سازد.
کتاب باید والاترین جایگاه را در گستره های فردی و اجتماعی دارا باشد حال آنکه که سوگ مندانه و به دلایلی گوناگون اکنون کتاب از چنین موقعیتی به شایستگی در جامعه ما برخوردار نیست و هنر مطالعه به عنوان یک نیاز دایمی برای همگان مطرح نمی باشد. این مسئله با توجه به پیشینه فراوان درخشان کتاب و کتابت در ایران و درک ضرورت ها و نیــازهای این زمــان درخور تأمل فراوان است و بازنگری آن باید از اولویت های زندگانی ما باشد.[3]
آری کتاب اندیشه ای مکتوب و میراثی ماندگار است و یکی از زیباترین و مهم ترین جلوه های فرهنگی و وسیله ای رشدآفرین در گستره حیات بشر قلمداد می شود از این رو خداوند منان معجزه ابدی محبوب ترین و آخرین فرستاده اش را کتاب یعنی قرآن کریم که سرآمد همه کتاب های عالم محسوب می شود انتخاب کرده است. مقاله حاضر به این سوالات پاسخ می دهد که چگونه فرزندانمان را به مطالعه تشویق کنیم؟
چه اطلاعاتی به فرزندانمان ارائه دهیم؟
برای سنین مختلف آن چه کتابهایی خریداری کنیم؟
چگونه برای آنان کتاب بخوانیم و چه شیوه هایی بکار بریم تا علاقه به کتاب و کتابخوانی در آنان تقویت شود؟
2ـ عوامل موثر در ایجاد علاقه برای استفاده از کتابخانه آموزشگاهی
حقیقت این است خواندن نه تنها امری ضروری برای زندگی فرد است بلکه ضرورتی برای فلاح و رستگاری انسان است. کتابخانه ها در توسعه فرهنگی و حفظ و پیشبرد آموزش و رسمی نمودن در هنگام فراغت نقش چشمگیری داشته اند.
فرانسیس بیکس فیلسوف انگلیسی (1626 ـ 1561 میلادی) در مقاله تحصیل و مطالعه می گوید:
«مطالعه ذات آدمی را به کمال می رساند و خود با تمرین و تجربه کمال می پذیرد.
مردم نیرنگ باز مطالعه را حقیر می شمرند، ساده دلان آن را می ستایند و تنها خردمندان مطالعات خود را به کار می بندند ... هرگز کتابی را به آن قصد نخوان که بخواهی آن را نقض کنی و نیز به آن قصد که آن را بپذیری و مسلم شماری یا برای آن که مایه ای برای سخن گفتن پیدا کنی بلکه خواندن تو فقط باید برای سنجش، تأمل و اندیشیدن باشد.» [4]
از این روست که برخی کتاب ها را باید چشید، بعضی را باید بلعید و تنها معدودی از کتاب ها را باید خوب جوید و هضم کرد. به بیان دیگر ارزش همه کتاب ها یکسان نیست. کتابخانه ها همیشه با آموزش قرین اند و وجود کتابخانه ها در مکان های آموزشی یک ضرورت محسوب می شود. چرا که کتابخانه ها وسیله ای برای تقویت خواندن ، ترویج سواد و بالا رفتن فرهنگ به حساب می آیند.
در نگرش نظام یافته آموزش و پرورش، کتابخانه آموزشگاهی از جمله نیازهای اساسی است و در صورت حذف یا عملکرد ضعیف آن آموخته های دانش آموزان گسترش می یابد و منحصراً به یادگیری کتاب های درسی می شود.
 فعالیت های کتابخــانه آموزشگاه، خانواده، کتابــدار، معلم و کتاب های درسی از جمله عواملی اند که در ایجاد انگیزه و علاقه در دانش آموزان برای استفاده از کتابخانه های آموزشگاهی تأثیر گزارند.
 3ـ فعالیت های کتابخانه آموزشگاه:
1ـ3ـ برنامه ریزی دقیق:
یکی از کارهای مهم در جهت جذب دانش آموزان برای استفاده از کتابخانه مدرسه این است که پس از دریافت سفارش، کتاب یا نشریه موردنظر در اسرع وقت در اختیار دانش آموزان قرار گیرد در چنین مواقعی نقش فعال مسئولان کتابخانه حائز اهمیت است.
مرمت کتاب ها یکی از زمینه های جذب دانش آموزان و حفاظت از اموال کتابخانه است هرگاه تمام اقدامـــات لازم و عملی برای ترمیم صدمــاتی که به کتاب وارده شده انجام شود رغبت فراگیران بیش تر می شود.
شرکت در جلسات مسوولین کتابخانه های مدارس شهرستان (اگر انجام شود) تنظیم اقدامات استفاده مراجعین، بازدید از کتابخانه های عمومی شهر، برنامه ریزی برای بازدید از چاپخانه ها و آشنائی با مراحل نشر یک کتاب، بازدید از بناهای تاریخی، موزه ها و نمایشگاه های کتاب تمــاس با اولیـــای دانش آمــوزان و جذب کمکهای مردمی از جمله برنامه های سازنده کتابخانه است.
 2ـ3  فعالیت های فرهنگی:
یکی از مسائلی که همیشه کودکان و نوجوانان را دچار مشکل می سازد، چگونگی انتخاب یک کتاب مناسب است.
بنابراین شایسته است مربیان و کتابداران آشنا به این فن آنان را با ویژگی های یک کتاب خوب و نویسندگان کشور آشنا سازند.
هم چنین هیچ یک از فعالیت های کتابخانه به اندازه در معرض دید قرار دادن کتاب و سایر مواد کتابخانه در بالا بردن میزان توجه دانش آموزان به مجموعه نظم کتابخانه موثر نیست.
انجام کتابخوانی، اشتراک مجلات و روزنامه های مورد علاقه دانش آموزان، مسابقه خلاصه کردن کتاب و یادداشت برداری، الصاق سخنان و زندگی نامه بزرگان دینی و علمی، امام راحل و مقام معظم رهبری در مورد مطالعه و کتابخوانی و نیز آثار ناشران و نصب نقشه ایران برای جذب دانش آموزان به سوی کتابخانه و فعالیت های آن است.
تماس با نهادهای فرهنگی ـ هنری مانند اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و امانت گرفتن آثار هنرمندان و نمایش آن ها جالب توجه است.
 3ـ3  فعالیت های ادبی:
عده ای از دانش آموزان از کتابخانه به منظور انجام دادن تکالیف مدرسه استفاده می کنند که خود راهی برای تشویق به مطالعه است.
نقد کتاب سلیقه نوجوانان و جوانان را در انتخاب کتاب بالا می برد.
4ـ3  فعالیت های هنری:
وسایل تبلیغاتی باید طوری استفاده شود که در عین سادگی، چشمگیر باشند ظاهر آراسته و جالب کتابخانه می تواند موجب لذت بیشتر امانت گیرنده از محیط اطراف شود.
ـ استفاده از دانش آموزان خوش خط در نوشتن مقالات
ـ برگزاری مسابقات طراحی، با مضمون کتاب و مطالعه
4ـ نقش خانواده در بهره گیری از کتابخانه
نهاد اولیه تعلیم و تربیت خانواده است. در خانواده است که ارزش ها به طور مستقیم و غیر مستقیم از طریق پدر و مادر و سایر افراد بزرگسال خانواده به فرد انتقال می یابند.
تحقیق نشان داده است که محیط خانواده و اجتماع در ایجاد علاقه و عادت به مطالعه نقش اساسی دارد . اگر پدر و مادر اهل مطالعه باشند و کودک همواره در محیط خانواده کتاب های مختلفی ببیند از دو سالگی به کتاب روی می آورد و سعی دارد آن را ورق بزند در وی تأثیر خواهد داشت.
مدرسه و جامعه با کمک خانواده می کوشند ارزش های موجود را از طریق تعلیم و تربیت به کودکان القاء کنند تا بدین وسیله هم فرد و هم جامعه از آن ها بهره بگیرند.
به دلیل روابط مداوم و تنگاتنگی که میان افراد خانواده وجود دارد، خانواده نخستین و مهم ترین تغذیه کننده کودک از نظر تعلیم و تربیت و رفتار است.
 5ـ نقش کتابداران در بهره گیری از کتابخانه:
وجود کتابدار متخصص یا معلم و مربی (آموزش دیده) از جمله عوامل مهم در هدایت دانش آموز به هر سوی کتابخانه است. زیرا کتابدار با ایجاد هماهنگی بین کتابخانه و برنامه ریزی مدرســه ذوق و علاقه دانـش آموزان را به تحصـــیل و فراگیری کامل تر تقویت می کنند و برنامه ای درسی را زنده نگه می دارد و دانش آموز را در دست یابی به اطلاعات مورد نیاز یاری می دهد.
نقش بسیار مهمی که کتابدار آموزشگاه برعهده دارد و ترغیب دانش آموزان به مطالعه کتاب از راه صحبت کردن درباره کتاب هائی است که ممکن است برایشان جالب باشد.
کتابدار با تشویق به خواندن به وسیله ایجاد نمایشگاه های کوچک کتاب، تشویق معلمان به این که در بعضی از ساعات برنامه دانش آموزان را برای کارهای تحقیقی به کتابخانه بیاورند. نمایش فیلم،و اقدام های دیگر فرهنگی و هنری می تواند در ترغیب دانش آموزان موثر باشد.
 6ـ نقش معلم در استفاده از کتابخانه
در عصر کنونی وظیفه آموزش و پرورش صرفاً به پایان رساندن به نام درسی سالانه نیست و دیگر نمی توان کودک و نوجوان را به چند کتاب درسی محدود کرد.
ذهن جست و جوگر دانش آموز، پاسخ به پرسش های بی شماری را که پیشرفت حیرت انگیز دانش و اکتشافات و اختراعات امروز برای او به وجود می آورد، از معلم و مدرسه می خواهد برآوردن این نیاز دسترسی به منابع و خدمات کتابخانه آموزشگاهی را ایجاب می کند. تنها به کمک کتابخانه مدرسه می توان محدودیت های آموزشی را شکست.
وابستگی شدید به کتاب های درسی و استفاده صرف از حافظه دانش آموزان دلیل بر کم دانشی و عدم اعتماد به نفس معلم است.
نقش معلمان در موفقیت کار کتابخانه فوق العاده مهم است. بنابراین حائز اهمیت است که معلمان مایل به همکاری با کتابدار باشند. معلم باید کارهای زیر را انجام دهد:
 1ـ6  دانش آموزان را به استفاده از کتابخانه های عمومی و خرید کتاب های شخصی
2ـ6 تکالیفی به دانش آموزان بدهند که انجام دادن آن ها مستلزم استفاده از کتابخانه باشد.
3ـ6  می تواند از دانش آموزان خواست که یادداشت هایی درباره کتاب هایی که خوانده اند تهیه و نگهداری کنند.
4ـ6  معلم می توان هفته کتاب ترتیب دهد و نیز مسابقات مقاله نویسی، اجرای بحث و مناظره انجام دهد. هفته ای یک بار زنگ مخصوص کتابخانه وجود داشته باشد.
7ـ کتاب های درسی
کشورهای پیشرفته و نیز کشورهای در حال رشد سال هاست که روش یک متنی را از نظام آموزشی خود حذف کرده اند و راه استفاده از مواد خواندنی را به منظور تکمیل برنامه های درسی، به دانش آموزان نشان می دهند.
زیرا ذهن کنجکاو ، کودکان و نوجوانان سوالات بی شماری درباره وجود خویش و محیط اطراف طرح می کند که هرگز کتاب های درسی و معلمان نمی توانند به همه آن ها پاسخ دهند و به همین دلیل، لزوم استفاده از کتاب و کتابخانه کاملاً آشکار می شود.
تذکر: این نکته ضرورت دارد که بسیارند پدران و مادرانی که مایلند بدانند اوقات فراغت فرزندان خود را چگونه پر کنند.  چه نوع اطلاعاتی به آنان ارائه دهند تا زمینه ساز رشد عقلی و اجتماعی و اخلاقی و گرایشهای مذهبی آنان شود. چگونه با فرزندان خود دمساز شوند. برای سنین مختــلف آن چه کتابهـــائی خریداری کنند. چگونه برای آنان کتــاب بخوانند و چه شیوه هایی بکار برند تا علاقه به کتاب و کتابخوانی در آنان تقویت شود این احساس نیاز را نه تنها در پدران و مادران که در جامعه معلمان و مربیان مدارس نیز می یابیم.
به یقین آنان نیز مایلند بدانند چگونه باید مطالعه کنند و چگونه می توانند دانش آموزان خود را به خواندن بیشتر و پرثمر علاقه مند سازند و از چه طریقی می توانند ذوق و شوق مطالعه را در آنان زنده نگه دارند. چه کتابهایی را برای کلاسهای مختلف و سنین متفاوت توصیه می کنند و چه شیوه هایی را برای مهارت در خواندن گسترش کتابخوانی برگزینند.
باید دید که کتابخانه، در نظام آموزش، چه جایگاهی دارد؟
اجرای «زنگ مطالعه» در برنامه های آموزشی مدارس چه وضعیتی دارد ؟
 8ـ فرهنگ کتاب و کتابخوانی در میان دانش آموزان چگونه است؟
واقعیت این است که آن تعریفی که اکنون از «کتابخانه» در برنامه های آموزش و پرورش نظامهای پیشرفته جهان بعمل می آید. با آنچه در مدارس ایران وجود دارد مطابقت ندارد. کتابخانه قلب مدرسه و مکمل برای آموزشهای کلاسیک درون مدارس است و امکان اینکه معلم بتواند به یکباره هر چیزی را که می خواهد به دانش آموز خود منتقل کند اندک است و اصلاً تفاوتهای فردی فراگیران، چنین امکانی را از وی سلب می کنند.
در این حال کتابخانه می تواند به کمک معلم بشتابد و دانش آموزان را در تکمیل اطلاعات خود با نظارت و هدایت معلمان، یاری دهد کتابخانه می تواند در دانش آموز ایجاد سؤال کند و باعث متنوع شدن مباحث در کلاس درس و نیز درون مدرسه باشد. در این نوشتار از کتابخانه کلاس نقش معلم در هدایت و علاقه مند کردن دانش آموزان به مطالعه و مسائل اساسی در این زمینه ، سخن رفته است که می تواند مورد استفاده معلمان، پدران و مــادران و مدیران و هر علاقه مندان قرار گیرد. ایجاد انگیزه، تسهیل در دستیابی دانش آموزان بخصوص جوانان به کتاب، پاداش قائل شدن پاسخ به سوالات دانش آموزان باید آنها را به کتاب و کتابخانه ارجاع دهند، تا پس از یافتن پاسخ در کتاب، لذت مطالعه را حس کنند.
ارزان بودن کتاب، تشکیل کتابخانه های کلاسی و حذف قوانین دست و پاگیر اداری از دیگر تسهیلاتی است که باید فراهم گردد.
کتاب باید به سهل ترین شکل ممکن در اختیار دانش آموزان قرار گیرد و کتابخانه های مدارس باید به نوعی تجهیز شوند که نیازهای مطالعاتی دانش آموزان را به راحتی پاسخ گوید و بعضی ها معتقدند که وادار کردن دانش آموز به مطالعه می تواند مانع مطالعه دانش آموز گردد:
هنرِ مربی ایجاد نیاز است نه پاسخ به نیاز
انگیزه های مطالعه را می توان به سه دسته تقسیم کرد:
الف ـ مطالعه از روی اجبار که مانع است تا شائق
ب ـ مطالعه از روی تفنن و سرگرمی که برای کسب اطلاعات خوب است .
ج ـ مطالعه از روی جوشش نه از روی کوشش که نهایت این نوع مطالعه بصیرت و معرفت خواهد برد.
 9ـ نکاتی را که می تواند در جلب و جذب دانش آموزان به کتاب و کتابخانه مؤثر باشد.
1ـ ایجاد کتابخانه کلاس که توسط خود دانش آموزان کلاس اداره شود.
2ـ تلاش برای زیبائی و جذابیت کتابخانه توسط دست اندرکاران آموزشگاه
3ـ موضوع بندی کتابها در کتابخانه
4ـ استفاده از تابلوی اعلانات برا معرفی کتاب های مفید
5ـ اخذ خلاصه نویسی کتاب از دانش آموزان در زمان برگشت کتاب به کتابخانه
6ـ تشویق دانش آموزانی که بیشتر مطالعه می کنند در مراسم صبحگاهی
7ـ استفاده از معلمین مورد علاقه دانش آموزان برای تبلیغ کتاب
8ـ ایجاد بانک جوایز در آموزشگاه و امتیازبندی جوایز و تخصیص آن به نفرات ساعی در زمینه های مختلف درسی، اخلاقی، ورزش و از جمله کتابخوان.
9ـ نمایشگــاه کتاب، بحث و گفتگو درباره کتاب و مسابقات مختلف، داستان گوئی نمایش فیلم و غیره.
ضرورت شناخت ویژگی‌ها و مهارت‌های کتابدار کودکان    

ضعیف     عالی 
مقالات

سه شنبه, 04 اسفند 1388 ساعت 14:20
با توجه به ایجاد بخش کودکان در کتابخانه‌های عمومی کشور و توسعه همه جانبه این بخش و سرمایه گذاری‌ها ، سیاست‌ها و اهدافی که متولیان فرهنگی و مدیران امور کتابخانه‌ها دنبال می‌کنند، ضرورت شناخت ویژگی‌ها و مهارت‌های کتابداران این بخش امری حیاتی به نظر می‌رسد. از همین روی در ابتدا باید برای شناخت کلی ویژگی‌ها و مهارت‌های کتابدار کودکان با مفهوم بخش کودکان و ترسیم اهداف و وظایف این مجموعه آشنا شویم چرا که در غیر این صورت، درک و فهم آن ویژگی‌ها نیز امکان پذیر نخواهد بود.
 "کتابخانه‌ای که منحصراً به کودکان اختصاص داشته باشد، این کتابخانه‌ها معمولاً دارای بخش‌های امانت کتاب، مرجع و پیایندها هستند" این جمله، تعریفی است که از کتابخانه کودکان ارایه شده است‌. اما در رویکردی جدید، کتابخانه‌های کودکان فراتر از تعریف فوق اند. در این رویکرد کتابخانه کودکان، محلی برای گردآوری، سازماندهی و اشاعه مواد ویژه کودکان و خدمات برای تشویق کودکان به کتاب و کتابخوانی و ایجاد سرگرمی و آموزش آن‌ها ست.

هدف از فعالیت بخش‌های کودکان، آشنا کردن آن‌ها با کتابخانه به عنوان محلی است برای یافتن پاسخ و هر آنچه می‌خواهند بدانند. کودکان در کتابخانه می‌توانند لذت پدیده‌های جدید و احساسات مثبت را تجربه کنند. هدف، تقویت رشد فکری و کمک به مستقل شدن و کسب مهارت در استفاده از کتابخانه است و برای رسیدن به این هدف، کتابدار باید منابع جالبی را برای کودکان در کتابخانه فراهم کند.

کتابخانه‌های کودکان نقش بزرگی در علاقه‌مندی کودکان به مطالعه و کتابخوانی و پایه‌ریزی مهارت‌های بازیابی اطلاعات در کودکان و نوجوانان دارند. کتابدار کودک علاوه بر دانش کتابداری باید به دانش تخصصی در زمینه نیازهای خاص کودکان نیز مجهز باشد. همچنین ساختمان، تجهیزات و مواد کتابخانه کودکان نیز باید متناسب با ویژگی های کودکان و مشوق آن‌ها برای حضور در آن محیط باشد.

از مهمترین ویژگی‌های اخلاقی کتابدار موفق کودکان این است که به آنان صمیمانه عشق بورزد‌، بردبار‌، مؤدب و مهربان باشد‌. در برخورد با کودکان از همان قواعدی پیروی کند که در برخورد با بزرگسالان به کار می‌برد‌.

برای کتابداران حمایت از کودکان و نوجوانان تنها به معنی کاربرد تخصص در فراهم آوری مواد و خدمات نیست‌، بلکه از این مهمتر‌، پرورش حس نوع دوستی‌، اعتقاد به اهمیت افراد و اعتماد به نفس در مورد توانایی‌های فردی است‌.

خدمات کتابخانه‌ای موثر برای کودکان مستلزم وجود طیف وسیعی از تجارب و مهارت‌های حرفه ای است. کتابدارانی که به کودکان خدمات می‌دهند، با معلومات ترین افراد در زمینه نظریات و راه‌های عملی در حوزه کتابداری اند. درعین حال باید دانش تخصصی در زمینه نیازهای خاص استفاده کنندگان کتابخانه کودک را نیز داشته باشند.

کتابداران باید به نیازهای مراجعه کنندگان با نیازهای خاص، کودکان دارای فرهنگ‌های قومی متفاوت، والدین و مراقبان کودکان و دیگر بزرگسالانی که از منابع بخش کودکان استفاده می‌کنند، توجه داشته باشند و محیطی مناسب برای استفاده لذت بخش و آسان از منابع را فراهم سازند.

شرح وظایف محول شده به هر فرد و شیوه‌های مصاحبه، آموزش، تشویق به آموزش مداوم و ارزیابی کارکنان باید توسط کتابدار و به صورت مکتوب فراهم شود. همچنین کتابدار ماهر باید هزینه‌های خدمات را برآورد و دیگر منابع تأمین بودجه خارج از کتابخانه را شناسایی کند. مهارت‌های ارتباطی کتابدار باید در برقراری ارتباط با کودکان، والدین آنان، مدیران و دیگر کارکنان، در سخنرانی و صحبت با گروه‌های کوچک و بزرگ و در اجرای مصاحبه‌های مرجع رسمی و غیر رسمی نمایان شود. کتابدار باید بتواند به صورت فعال به سخنان د‌یگران گوش دهد.

همچنین، تمام درخواست‌های مکتوب و مدارک طرح ریزی طرح‌ها، رهنمون‌ها، عرضه انتشارات، پیش نویس قراردادها، گزارش‌ها، درخواست کمک مالی، شرح‌ها و مصاحبه‌ها در همه اشکال شامل چاپ شده یا به صورت الکترونیکی باید توسط کتابدار تهیه شود.

توانایی ایجاد مواد مناسب و گسترش مجموعه‌، توانایی فراهم کردن مواد و اطلاعات مناسب برای مراجعه کنندگان، ایجاد رابطه میان کودکان و منابع مناسب برای آن‌ها، آشنا کردن آن‌ها و خانواده هایشان با این مواد، آموزش دستیابی به اطلاعات و کمک به آن‌ها در مواقع لازم، احترام به حقوق کودکان و پاسخ دادن به پرسش‌های آنان نیز از وظایف و مهارت‌های کتابدار است. باید امکانات و فناوری‌های جدید و ا‌نواع کتاب‌شناسی‌ها، کتاب‌های گویا، نمایشگاه‌ها و منابع الکترونیکی برای آن‌ها فراهم شود تا بتوانند آسان‌تر و بیشتر به اطلاعات دست یابند. خود کتابداران نیز باید از راهکارهای جست‌وجوی مناسب و منابع اطلاعاتی مختلف آگاهی داشته باشند.
کتابداران باید قادر به طراحی، ترویج، اجرا و ارزیابی برنامه‌های متناسب با کودکان در تمام سنین و با تمام علایق باشند. برنامه‌های کتابخانه کودکان باید متنوع باشد و توسط نیروی انسانی ماهر اجرا شود. همچنین باید برنامه‌هایی برای ارایه خدمات به والدین و موسسات خدمات مراقبت از کودکان و دیگر حرفه‌های مرتبط با کودکان توسط کتابدار کودکان طراحی شود. از دیگر مهارت‌های کتابداران در نظر گرفتن درخواست‌های کودکان برای پیشرفت و ارزیابی خدمات کتابخانه و حصول اطمینان از دستیابی کامل کودکان به منابع کتابخانه است. کتابداران باید به ایجاد ارتباط و توسعه برنامه‌های مشارکتی بین کتابخانه با سایر کتابخانه‌ها، مدارس و سایر مکان‌هایی که با کودکان سروکار دارند، اقدام کنند.

از همه مهمتر ،کتابداران در کنار تمام مهارت‌های خود باید برای حرفه خود یعنی کتابداری کودک و جایگاه آن در اجتماع و در بافت کتابداری ارزش قایل باشند.

مترجم: جواد نعيمي

 |+| نوشته شده در  سه شنبه دهم آبان 1390ساعت 11:10  توسط حامد نصیری  | 
 
  بالا